بررسی نقش فضاهای عمومی در افزایش حس تعلق به محله - مطالعه موردی محله قبا و گلستان شرقی

بررسی نقش فضاهای عمومی در افزایش حس تعلق به محله - مطالعه موردی محله قبا و گلستان شرقی
تهران، کلا نشهری است که شاید پیش از هر چیز، با سرعت و شدت تحولاتش شناخته م یشود. تحول در بافت
شهری، جمعیتی، کالبدی و فیزیکی، فرهنگی و ... پرسش اینجاست که آیا با این سطح از سرعت در تغییر چهره
شهر، همچنان می توان از احساس هویت و تعلق در شهر سخن گفت؟ اگر جواب آری است، این احساس هویت و
تعلق چه ویژگ یهایی دارد و کم و کیف آن چیست؟
یکی از مهم ترین بسترهای فهم وضع هویت و تعلق شهری، ایفای نقش فضاهای عمومی شهر در محلات است.
با توسعه جوامع انسانی و تغ ییر شیوه زندگی و سکونت مردم در شهرهای بزرگی مانند تهران، نقش فضاهای عمومی
به عنوان یکی از عناصر شکل دهنده محیط زندگی و پاس خگویی به توقعات و نیازهای انسان اهمیت بی شتری یافته
است. پژوهش های زیادی درباره چگونگی تأثیر متقابل محیط یا فضای ساخته شده بر ذهنیات و رفتارهای انسان،
انجام شده است. پژوه شهای انجام شده نشان م یدهد که محیط علاوه بر عناصر کالبدی شامل پیا مها، معانی
و رمزهایی است که مردم بر اساس نق شها، توقعات، انگیز هها و دیگر عوامل آن را رمزگشایی و درک میکنند
)فلاحت، 1385 : 58 (. فضاهای عمومی، طراحی و عناصر کالبدی و نمادین آ نها، از مه مترین بسترهای شک لگیری
تجربه زندگی شهری و تکوین حس و روح یک مکان هستند. چرا که با امکان ورود همه افراد به صورت داوطلبانه
و تجربه «دیگری » در آ نها، م یتوانند بستر رویدادها و خاطرات مهم محلات شهری باشند.
فضاهای عمومی، از جمله فرص تهای شهرنشینان است تا شهر را از آن خود بدانند. به طور مثال، کارناوا لهایی
که در بسیاری کشورها در روزهای خاصی از سال برگزار م یشود، نوعی فرایند از آن خود ساختن خیابا نها و میادین
و فضاهای عمومی شهر است. در صورت عدم وجود این فضاها و یا نبود فرص تهایی برای مشارکت در فضاهای
عمومی، به تدریج تعلق به مکان و محله نیز رنگ می بازد. روشن است که مدیریت شهری که ساکنان آن، شهر را
متعلق به خود ندانند، خود را با شهر بیگانه ببینند و یا نسبت به سرنوشت آن بی تفاوت باشند، بسیار دشوار خواهد بود.
فضاهای عمومی شهر، مانند سایر عناصر شهری دستخوش تحولات گسترده در تهران بود هاند. در گذشته،
پل ههای ورودی خان هها، مساجد و تکی هها، میادین، خیابا نها، قهوه خانه ها و ... از جمله فضاهای عمومی شهرها بودند.
اکنون علاوه بر تحولاتی که خود این فضاها تجربه کرد هاند، تهران میزبان فضاهای عمومی تازه ای نیز بوده است.
از جمله پار کهای تازه ساز، مکا نهای تفریحی توریستی، فرهنگسراها و .... با این وجود، فضاهای این چنینی، در
دل شهری شکل م یگیرند که به طور مداوم در حال تغییر و تحول است. پرسش اینجاست که در حال حاضر، نسبت
فضاهای عمومی شهر با احساس تعلق و هویت در شهر چیست؟
تمرکز بر محلات و فضاهای عمومی محلات، میزان پویایی این فضاها و ویژگ یهای آ نها، می تواند قدم
نخست برای آن دسته از برنامه ریزان شهری باشد که مشارکت شهروندان در شهر و احساس تعلق آ نها به مکان
را بخش مهمی از زیست شهری و فرایند تحولات آن میدانند. در نتیجه، تمرکز بر محله ها به عنوان واحدهای
کوچ کتر زندگی شهری و همچنین فضاهای عمومی و ویژگی های آ نها، هم در مطالعات توصیفی احساس تعلق
به محله و هم در طراحی برنام ههای راهبردی افزایش احساس تعلق به محله اهمیت زیادی دارد.و...